Netfíkn

Er þetta einhvers konar netfíkn?

Björn Harðarson sálfræðingur

Spurning:

Vandamál mitt er að konan mín eyðir ótrúlega miklum tíma á Netinu. Hún er fyrir framan tölvuna marga tíma á dag og oft situr hún langt fram á nótt. Hún er farin að vanrækja ýmislegt sem hún áður sinnti mjög vel. Til dæmis hefur hún gleymt að sækja lítið barn okkar til dagmömmu, og kemur með allskonar afsakanir til að losna við að gera hluti á heimilinu. Ég veit lítið sem ekkert um hvað hún er að gera á Netinu, nema að allur tíminn fer í svokallaðar spjallrásir. Hún talar sífellt um "netvini" sína, sem hún virðist setja í forgang framyfir fjölskyldu og vini. Ég veit ekki hversu náin tengsl hennar eru við "netvinina", en hef áhyggjur af því að hún sé að stunda einhverskonar "cybersex" á bak við mig. Þetta er alls ekki líkt henni og ég tel mig vita að hún elski mig og barnið okkar. Er þetta einhvers konar netfíkn, og get ég gert þá kröfu til hennar að hún minnki netnotkunina og geri eitthvað í þessu eða er ég að gera úlfalda úr mýflugu?

Svar:

Fyrst vil ég nefna við þig að þú ert alls ekki að gera mikið úr þessu og það er greinilegt að hér er um raunverulegt vandamál að ræða. Fræðimenn eru hinsvegar enn að koma sér saman um hvað eigi að kalla þessa gerð vandamála - Net-fíkn, Net-áráttu eða eitthvað annað. Einnig eru menn ekki sammála um hvort um einangrað vandamál sé að ræða, þá einungis tengt netnotkuninni, eða hvort um er að ræða vandamál sem tengist öðrum erfiðleikum eins og t.d. þunglyndi, lélegu sjálfstrausti, kvíða og persónuleikavandamálum. Reynslan í dag virðist vera sú að algengt er að önnur vandamál liggi að baki "Net-fíkninni", frekar en að um einangrað vandamál sé að ræða. Hver sem orsökin er, er greinilegt að töluvert mikið af fólki virðist eiga í erfiðleikum með að stjórna netnotkun sinni og stofnar þar með oft framtíð fjölskyldu sinnar, vinnu og námi í mikla hættu. Fólk á í erfiðleikum með að stýra nettíma sínum, lýgur til um netnotkunina og er oft mjög pirrað þegar það getur ekki verið á Netinu. Rannsókn í grunnskólum í Danmörku sýndi að um 10% unglinga ættu við vandamál að stríða sem tengdust of mikilli netnotkun. Oftast tengist ofnotkun Netsins einhverju einu ákveðnu "áhugasviði" eða "svæði" og þar eru spjallrásir, kynferðislegt efni, og þátttaka í nettölvuleikjum mjög ofarlega á blaði, en hinsvegar virðist ekki vera að þeir, sem leita sér upplýsinga á Netinu, eigi við nein sérstök vandamál, tengd mikilli ofnotkun, að stríða.

Fólk sem sækir mikið í að eiga í samböndum á Netinu, á kostnað "alvöru" sambanda, er oft á tíðum fólk sem finnur fyrir óöryggi eða skorti í raunverulegum samböndum og sækir þar af leiðandi í þessi "gervisambönd", þar sem það gerir sér jafnvel upp nýjan "persónuleika".

Í sambandi við spurningu þína um hvort þú getir gert kröfu til konu þinnar, er engin spurning um að þú eigir rétt á að gera kröfu til maka þíns um að hún og þið finnið lausn á þessum vanda, þar sem samband ykkar mun líklega eiga í erfiðleikum með að þróast á jákvæðan hátt með óbreyttu ástandi. Það er líka mikilvægt að þú ræðir þetta við hana alvarlega fyrr en seinna, sérstaklega ef kynni hennar á Netinu hafa enn ekki þróast frá því að vera einungis í tölvunni yfir í nánari samskipti. Það er nefnilega töluvert algengt að (ástar)sambönd í gegnum tölvu þróist með tímanum, það er úr tölvunni yfir í símasamskipti og að lokum hittast einstaklingarnir jafnvel.

Ég tel að í vandamáli sem þessu séu nokkrir þættir sem sérstaklega þarf að vinna með. Það fyrsta er samband ykkar, þá meina ég bæði þau vandamál sem gætu verið í sambandi ykkar og þá mögulega þá vöntun sem kona þín gæti fundið fyrir í sambandinu, og einnig þau undirliggjandi vandamál sem mögulega gætu verið fyrir hendi hjá henni. Einnig þurfið þið að vinna úr því sem hefur gerst í samskiptum hennar við "netvinina", hvort sem þar er einungis um (saklaust) spjall að ræða, nánara samband, "cybersex", eða eitthvað ennþá alvarlegra. Auk þess þarf hún að nýta sér leiðir til að læra að stýra netnotkuninni, bæði þar sem þið komið ykkur saman um hversu mikil netnotkunin má vera og hverskonar netnotkun verður stunduð.

Björn Harðarson

sálfræðingur